Het Palenpad: een kunstlocatie met een bijzondere geschiedenis

Tanja Smeets maakt voor de IJsselbiënnale een kunstwerk op het ‘Palenpad’  Aan de Schellerdijk, vlakbij de nieuwe nevengeul in Zwolle. Een locatie met een bijzondere geschiedenis.

De omgeving speelt een belangrijke rol in het uiteindelijke kunstwerk. Tanja Smeets heeft onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de plek. Afgelopen maart heeft zij gesproken met Johan Groten; de bewoner van het huis met uitzicht op de palen. Johan is niet alleen de bedenker van het palenpad, maar ook degene die het eigenhandig aangelegd heeft.

Het huis ligt op een prachtige plek in het water: de IJssel aan de ene kant en een water geul aan de andere kant. Het  was het vroegere kantoor en woonhuis behorende bij de steenfabriek ‘Oldeneel’ vertelt Johan. De eerste tekening van het huis en de steenovens die naast het huis stonden dateert van 1786, maar waarschijnlijk is het huis al veel langer bewoond. Tot ongeveer 1920 is de steenfabriek in bedrijf geweest.

De IJssel en zijn veranderlijke waterstand speelt natuurlijk een belangrijke rol als je op deze plek woont. Bij hoog water was er vroeger geen mogelijkheid om bij het huis de komen anders dan met een roeiboot. De uiterwaarden tussen het huis en de hogere winterdijk stond dan vol water. De toegangsweg tot het huis, die door deze uiterwaarden liep, was dan onbruikbaar. Roeiend met een boot was bij hoog water de enige mogelijkheid om de winterdijk te bereiken.

Om niet alleen roeiend maar ook lopend het huis te kunnen bereiken met hoog water heeft Johan in de jaren ‘80 een vergunning aangevraagd voor de aanleg van het palenpad. Nadat de vergunning goed gekeurd was heeft Johan eigenhandig naast zijn baan in de bouw het palenpad gerealiseerd. Na ongeveer 2 jaar was het palenpad gereed voor gebruik. Door deze ingenieuze constructie kon je via een soort loopbrug over het hoge water heen lopen.

 “De houten delen moet je eigenlijk zien als een soort ladder die je plat legt op de palen”, legt Johan uit. Je loopt dan over de dwarsplanken en tussen de planken door zie je onder je het hoge water stromen. “Ik heb er zelfs over heen gefietst” glimlacht Johan. Het is moeilijk voor te stellen hoe dat geweest moet zijn om over de niet al te brede planken al fietsend de snel stromende rivier over te steken.

Het palenpad is gebruikt totdat het project ‘Ruimte voor de rivier’ wordt gestart. Dit project heeft er voor gezorgd dat er veel veranderd is in het landschap en de natuur rondom het huis van de familie Groten. Door de geul die er gegraven is tussen de beiden dijken is het palenpad grotendeels verloren gegaan. Er staan nu nog 11 palen overeind als herinnering aan dit unieke bouwwerk. Deze resten van de brug staan als een soort monument in het landschap.

“Bovenop deze palen groeien straks nieuwe landschappen” vertelt Tanja Smeets. ‘Het opgetilde landschap’ is een landschap gemaakt uit restmaterialen; takken, meubilair, fietsbanden, een oude ladder, hout, metaal en touw. Alsof het materiaal onder water heeft gelegen en nu in nieuwe vormen, weer tevoorschijn komt. De kracht van het water, aantasting, verwoesting en nieuwe natuur: het beeld vormt een herinnering aan de tochten die Johan Groten over dit pad maakte.

 Auteur: Annemieke Tonnaer